Project mosäig y Rhyfel Byd Cyntaf

Uskside munitions workers 1918

Mae Cyngor Dinas Casnewydd wedi gwneud cais llwyddiannus am Gyllid gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri (CDL) i greu mosäig coffa i nodi canmlwyddiant diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf.   

Bydd y mosäig yn ardal gyhoeddus St Paul’s Walk yn canolbwyntio ar rôl newidiol menywod Casnewydd yn ystod y rhyfel, ac yn benodol ar wyth o fenywod o Gasnewydd a fu farw wrth gyfrannu at yr ymdrech ryfel nad yw eu henwau wedi eu cofio. 

Gwnaeth y llyfr ‘Every Woman Remembered – Daughters of Newport in the Great War’, gan yr awdures leol Sylvia Mason, roi’r wybodaeth am y menywod hyn.

Mae gan y menywod hyn gysylltiad unigryw â’r ardal ac Eglwys St Paul gan i nifer ohonynt gael eu bedyddio, priodi a gofalu yno am gleifion a phobl oedd wedi'u hanafu pan ddaeth yr Eglwys yn ysbyty Croes Coch dros dro yn ystod y Rhyfel. 

Cofio Menywod Casnewydd 1914-1918 mosaig (pdf)

Bydd Stephanie Roberts, artist lleol, yn gweithio gyda grwpiau ieuenctid Casnewydd i greu’r mosäig y mae hi wedi’i ddylunio fel cofeb i’r menywod a fu farw, ac i gyfleu y nodweddion gofalgar a'r nifer o swyddi a oedd gan fenywod yn ystod y cyfnod hwn.  


WW1 mosaic design_August 2018

Bydd manylion y mosäig yn cyfleu tad, gŵr a mab i fenyw oedd yn weithiwr ar ffurf yr arfau rhyfel y bu’n eu hadeiladu yn y ffatrïoedd yn ystod y dydd, wrth i'w phlentyn guddio yn ei ffedog waith.

Mae’r fenyw gyfoes yn helpu’r gweithiwr arfau rhyfel – neu ‘munitonette’ - drwy ei chefnogi hi drwy'r cyfnod anodd sy'n traflyncu ei theimladrwydd, ei thwf a'i hymrymuso. 

Bydd plac gyda thechnoleg ddigidol yn caniatáu preswylwyr ac ymwelwyr i ddarganfod mwy am etifeddiaeth y swffragetiaid a’r Rhyfel Byd Cyntaf yng Nghasnewydd.

Gobeithir y bydd y mosäig yn gwneud i bobl leol deimlo’n falch a rhoi teimlad o berchnogaeth iddynt ynghyd â helpu i leihau ymddygiad gwrthgymdeithasol.  

Y cynllun yw datguddio’r mosäig mewn pryd ar gyfer dathliadau canmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf ym mis Tachwedd 2018. 

Os oes gennych unrhyw straeon neu luniau yr ydych am eu rhannu am fenywod yng Nghasnewydd yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf neu os ydych am gynorthwyo gyda’r project, e-bostiwch gillian.lewis@newport.gov.uk.  

Mae’r llun ar dop y dudalen hon wedi’i hail-gynhyrchu gyda chaniatâd Amgueddfa ac Oriel Gelf Casnewydd ac yn dangos gweithwyr yn y Ffatri Shell Cenedlaethol, Glannau’r Wysg, Casnewydd ym mis Rhagfyr 1918.

 

Heritage Lottery Fund logoStephanie Roberts Art logo_WW1 mosaic_August2018

 

 

TRA 89396 10/08/2018